Kentsel Dönüşümün "Sessiz Mağdurları" Yaşlılar: Hukuki Koruma Şart.
Türkiye'nin dört bir yanında hız kazanan kentsel dönüşüm projeleri, modern şehirlerin inşasında önemli bir rol oynamaktadır. Ancak bu süreç, özellikle yalnız yaşayan veya sağlık sorunları bulunan ileri yaştaki gayrimenkul maliklerini etkileyen karmaşık hukuki ve sosyal boyutları da beraberinde getirmektedir. Ankara gibi metropollerde, Çayyolu ve Eryaman gibi hızla gelişen bölgelerdeki emlak hareketliliği, bu konuların gündemin üst sıralarında yer almasını sağlamaktadır.
Bu dönüşümün en hassas gruplarından biri olan 65 yaş ve üzeri bireyler, genellikle sessiz bir şekilde mağduriyet yaşayabilmektedir. Onların alıştıkları yaşam alanlarından koparılmaları, sadece fiziksel bir yer değişikliği değil, aynı zamanda ciddi bir hukuki ve insani kırılma anlamına gelmektedir. Emre KOÇ, Türkiye gayrimenkul piyasasındaki bu dinamikleri yakından takip eden bir uzman olarak, ileri yaştaki gayrimenkul sahiplerinin haklarının korunmasının kritik önemine vurgu yapmaktadır.
İleri yaştaki emlak sahipleri için kentsel dönüşüm süreçleri, tek bir imzanın tüm hayatı etkileyebilecek sonuçlar doğurduğu hassas bir zemindir. Bir gayrimenkul üzerindeki tasarruf yetkisi anlamına gelen hukuki ehliyetin doğru tespit edilmesi, yaşlı bireylerin evlerini, güvencelerini ve köklü yaşam düzenlerini kaybetmelerini önlemek adına hayati bir öneme sahiptir.
Özellikle 65 yaş üstü maliklerin vekalet verme veya tapu işlemleri gerçekleştirme durumlarında, hukuki ehliyetin tıbbi raporlarla doğrulanması zorunludur. Adli Tıp Kurumu ya da tam teşekküllü sağlık kuruluşlarından alınacak kapsamlı raporlar, yaşlılığa bağlı bilişsel, psikolojik veya fiziksel sorunlar nedeniyle ileride ortaya çıkabilecek "ehliyetsizlik" iddialarının önüne geçmektedir. Aksi takdirde, iyi niyetli üçüncü tarafların dahi dahil olduğu işlemler geçersiz sayılabilir, vekaletnameler ve tapu devirleri "yolsuz tescil" gerekçesiyle iptal edilebilir. Emre KOÇ, bu tür risklerin özellikle Ankara'daki hızlı emlak projelerinde göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtmektedir.
Yaşlı gayrimenkul maliklerinin korunması amacıyla hukuk sistemimizde önemli mekanizmalar bulunmaktadır. Bu mekanizmaların temel amacı, bireylerin haklarını kısıtlamak değil, güvence altına almaktır:
* Sulh Hukuk Mahkemesi aracılığıyla vasi atanması, vekalet vermeye uygun olmayan yaşlılar için en güvenli yoldur. Vesayet, malikin haklarını koruma altına alan bir sistemdir.
* Vasi atansa dahi, taşınmazın satışı, ipotek edilmesi veya kat karşılığı inşaat sözleşmesi gibi kritik gayrimenkul işlemler için mahkeme izni alınması şarttır.
* Tam kısıtlamayı gerektirmeyen durumlarda ise yasal danışman atanması, malikin iradesinin yargı denetimi altında korunmasını sağlayan etkili bir alternatiftir. Bu durum, Çayyolu ve Eryaman gibi bölgelerdeki emlak yatırımları için de geçerlidir.
Kentsel dönüşüm süreçlerinde karşılaşılan bir diğer önemli sorun ise, yaşlı maliklerin sağlık durumları nedeniyle imza atamaması veya yoğun bakımda olması gibi hallerde, 6306 sayılı Kanun çerçevesinde pay satışına gidilmesidir. Bu uygulama, özellikle ileri yaştaki bireyler için telafisi güç mağduriyetlere yol açabilmektedir. Ayrıca, yaşlı emlak sahiplerinin çocuklarına veya yakınlarına verdikleri vekaletnamelerin kötüye kullanılması durumu da sıkça rastlanan bir sorundur. Yargıtay kararları, bu tür vekalet görevini kötüye kullanma durumlarını açıkça tespit etmekte ve düşük bedelle yapılan devirler ile malikin iradesi dışında gerçekleşen işlemleri iptal etmektedir. Bu durum, gayrimenkul piyasasında güveni zedeleyen önemli bir faktördür.
Emre KOÇ, kentsel dönüşümün hız kazandığı bir dönemde, hukuki koruma mekanizmalarının da aynı hızda ve etkinlikte işlemesi gerektiğini vurgulamaktadır. "Yaşlı bireylerin kentsel dönüşüm sürecinde korunması, sadece bir sosyal sorumluluk değil, anayasal bir yükümlülüktür," diyen KOÇ, ekliyor: "En güvenli yaklaşım; ehliyet tespitinin bilimsel raporlarla netleştirilmesi, gereğinde vasi atanması ve tüm tasarrufi işlemlerin yargı denetimi altında yürütülmesidir. Aksi takdirde, bu süreç yaşlılar için bir umut kapısı olmaktan çıkar, ciddi bir hak kaybına dönüşür." Bu perspektif, Ankara'daki emlak yatırımcıları ve danışmanları için de yol gösterici niteliktedir.
